دفع و تنظیم اسمزی در جانداران، گفتار سوم از فصل تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد زیست دهم است. این قسمت، یکی از سوژه های مورد علاقه طراح کنکور، برای طرح سوالات زیست جانوری است. در ادامه نکات کنکوری و مهم تنوع دفع و تنظیم اسمزی در جانداران را بررسی خواهیم کرد.

دفع و تنظیم اسمزی در تک یاخته ای ها

در بسیاری از تک یاخته‌ای‌ها تنظیم اسمزی با کمک انتشار انجام می‌شود.

در برخی تک یاخته‌ای‌ها، آبی که در نتیجه اسمز وارد می‌شود به همراه مواد دفعی توسط واکوئل‌های انقباضی دفع می‌شود.مثل پارامسی.
توجه: پارامسی یک آغازی تک سلولی است (یوکاریوت است).

روش‌های مختلف دفع در بی‌مهرگان

نفریدی

نفریدی ساختاری است که برای دفع، تنظیم اسمزی یا هر دو مورد به‌کار می‌رود.

نفریدی لوله‌ای است که با منفذی به بیرون باز شده و از طریق آن دفع انجام می‌شود.

آبشش

در سخت پوستان، مواد دفعی نیتروژن‌دار با انتشار ساده، از آبشش‌ها دفع می‌شود.

لوله‌های مالپیگی

  • ✅ حشرات سامانە دفعی متصل به روده به‌نام لوله‌های مالپیگی دارند.
  • ✅ ماده دفعی در حشرات اسید‌اوریک است که همراه با آب و یون‌ها به لوله‌های مالپیگی وارد می‌شود.
  • ✅ محتوای لوله‌های مالپیگی به روده، تخلیه و با عبور مایعات در روده، آب و یون‌ها بازجذب می‌شوند.
  • ✅ اوریک‌اسید از طریق روده، همراه با مواد دفعی دستگاه گوارش دفع می‌شود.

روش‌های مختلف دفع در مهره‌داران

کلیه

  • ✅ همه مهره‌داران کلیه دارند.

غدد راست روده‌ای

  • ✅ ماهیان غضروفی که ساکن آب شور هستند، علاوه‌بر کلیه‌ها، دارای غدد راست روده‌ای هستند.
  • ✅ غدد راست روده‌ای محلول نمک بسیار غلیظ را به روده ترشح می‌کنند.
  • ✅ مثل: کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها

دفع ادرار رقیق

در ماهیان آب شیرین، به علت بیشتر بودن فشار اسمزی مایعات بدن، نسبت به محیط، آب به راحتی می‌تواند وارد بدن شود. برای مقابله با این مشکل:

  • ✅ این ماهیان معمولا آب کمتری می‌نوشند. باز و بسته شدن دهان ماهی نیز فقط به منظور عبور آب و تبادل گازها در آبشش انجام می‌شود.
  • ✅ همچنین حجم زیادی از آب را به صورت ادرار رقیق دفع می‌کنند.

دفع ادرار غلیظ

در ماهیان آب شور، فشار اسمزی مایعات بدن کمتر از فشار اسمزی محیط است؛ بنابراین آب، تمایل به خروج از بدن دارد. برای مقابله با این مشکل:

  • ✅ ماهیان دریایی مقدار زیادی آب می‌نوشند.
  • ✅ برخی یون‌ها توسط کلیه به‌صورت ادرار غلیظ و برخی از طریق یاخته‌های آبشش دفع می‌شوند.

دفع در دوزیستان

  • ✅ مثانه دوزیستان محل ذخیره آب و یون‌هاست.
  • ✅ هنگام خشک شدن محیط، دفع ادرار کم و مثانه برای ذخیرە بیشتر آب، بزرگتر می‌شود.
  • ✅ سپس بازجذب آب از مثانه به خون افزایش پیدا می‌کند.

دفع در خزندگان و پرندگان (غدد نمکی)

  • ✅ کلیه در این جانوران توانمندی زیادی در بازجذب آب دارد.
  • ✅ برخی از خزندگان دریایی و پرندگان بیابانی که آب دریا یا غذای نمک‌دار مصرف می‌کنند، نمک اضافه را از طریق غدد نمکی نزدیک چشم یا زبان، به‌صورت قطره‌های غلیظ دفع می‌کنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

زیست کنکور
کنکور 1401
چگونه فعالیت های مهم در سال کنکور را به عادت تبدیل کنیم؟
درس هفتم فارسی دوازدهم
درس هشتم فارسی دوازدهم
فهرست