آرایه حسن تعلیل:

زبان فارسی اگر شیرین ترین زبان زنده ی دنیا نباشد بی شک یکی از زیباترین هاست، زبان ما، مجموعه ای از ظرافت ها و قشنگی ها را دارد که آن را خاص ترین زبان دنیا می کند، بهتر است همه ی ما نیز تا حدودی با این نکات ظریف آشنایی داشته باشیم.

زبان برای قشنگ شدن، نیاز به آرایش دارد که همان آرایه نام دارد، از بهترین و زیباترین آرایه های فارسی، حسن تعلیل را می توان برشمرد.

تعلیل از “علت”میاد حُسن هم به معنای “خوبی و زیبایی”، پس سرجمع همون دلیلِ زیبا

مفهوم این آرایه:

هر گاه شاعر، برای پدیده ای، علتی را به جای علت اصلی بیاورد، آرایه حسن تعلیل را خواهیم داشت و این علت، هیچگاه واقعی، علمی و عقلی نیست و فقط برای زیبایی سخن می آید.

مثال :

هنگام سپیده دم خروس سحری دانی ز چه رو همی کند نوحه گری
یعنی که نمودند در آیینهٔ صبح از عمر شبی گذشت و تو بی‌خبری

آیا هرگز فکر کرده‌اید که چرا خروس به هنگام سحر می‌خواند؟ کسی پاسخ واقعی این سؤال را نمی‌داند. تنها می‌توان گفت که این از خصلت‌ها و غرایز طبیعی این حیوان است. اما شاعر در مثال اول برای خواندن خروس سحری علّتی خیالی می‌آورد. او می‌گوید که خروس بدان سبب ناله سر می‌دهد که در آیینهٔ صبح حقیقتی را می‌بیند و آن این است که از عمر ما روزی دیگر گذشته و ما هم چنان در بی‌خبری مانده‌ایم. ناله سردادن خروس در غم این بی‌خبری است. این علّت ادعایی که سخت پذیرفتنی می‌نماید و توان اقناع مخاطب را دارد، عامل اصلی موسیقی معنوی موجود دراین بیت است.

مثال :

رسم بدعهدی ایّام چو دید ابر بهار گریه‌اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد

در اینجا حافظ بارش باران بر سبزه زاران را ناشی از گریهٔ ابر بهاری می‌داند که از دست بدعهدی روزگار به ستوه آمده‌است؛ در حالی که در عالم واقع علّت بارش باران برای همگان روشن است.

مثال :

می‌خواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست از غیرت صبا نفسش در دهان گرفت

گل را هم ‘رنگ’ست و هم ‘بوی’. جلوه گری گل، عاشق را از احوال یار (دوست) باخبر می‌دارد اما اینک نه چنین است چرا که در هنگامهٔ وزیدنِ باد صبا، فرصت عرض اندام ندارد و هیبت و غیرت باد صبا سبب گشته او خاموش بماند و عطر و بوی خود را نپراکند، چراکه ‘فرصت’، فرصت باد صبا است.

نکته یک :
در حسن تعلیل حتما باید اتفاقی بیفتد که آن دلیل شاعرانه با یکی از حروف علت : که، چون، زیرا و … باشد

نکته دو :
در حسن تعلیل، دو مصراع مستقل از هم نیستند بلکه معانی دو مصراع کاملاً به هم مرتبط هستند

در ادامه جهت افزایش میزان مهارت شما، تعدادی مثال آورده ایم، آنها را لطفاً مطالعه کنید و خودتان مشخص کنید به چه خاطر حسن تعلیل داریم:

تا چشم تو ریخت خون عشاق / زلف تو گرفت رنگ ماتم

مگر شرمنده از تیغ شه و ابروی جانان شد/ که امشب ماه عید اندر نقاب ابر پنهان شد

من موی خویش نمی کنم سیاه / تا باز نوجوان شوم و نو کنم گناه

من موی خویش نمی کنم سیاه / تا باز نوجوان شوم و نو کنم گناه

به یک کرشمه که در چشم آسمان کردی / هنوز می پرد از شوق، چشم کوکب ها

چو صبح صادق آمد راست گفتار / جهان در زر گرفتی محتشم وار

گر پر از لاله ی سیراب بود دامن کوه / مرو از راه که آن خون دل فرهاد است

عجب نیست از خاک اگر گل شکفت / که چندین گل اندام در خاک خفت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

افزایش هوش
8 مکمل تقویتی افزایش دهنده آی کیو
آرایه ادبی کنکور
آرایه ها را صد بزنیم ( اسلوب معادله)
فهرست