در ادامه ی تدریس مباحث آرایه های ادبی، به مهم ترین و همیشه کنکوری ترین آرایه ادبی یعنی تشبیه می رسیم و از پراهمیت ترین آرایه های کنکور است بنابراین راهی جز یادگیری کامل و مو به موی این آرایه ندارید.

به طور کلی تشبیه هنگامی اتفاق می افتد که دو چیزی را که به هم شبیه نیستند را به هم تشبیه کند . مثلاً « تو دریا هستی » اما « تو رفیق بخشنده ی منی » تشبیه نیست زیرا این جمله دوم عین واقعیت است. ابتدایی ترین و کامل ترین نوع تشبیه در زبان فارسی که به آن تشبیه کامل می گویند و خیالتان راحت کنم که در کنکور نمی آید تشبیهی است که 4 قسمت دارد « مشبّه، مشبّه به، ادات تشبیه، وجه شبه ». ولی گاهی اوقات شاعران برای خیال انگیزتر کردن سخن خود، ادات تشبیه یا وجه شبه را حذف می کنند که در این حالت باز هم تشبیه کامل داریم در واقع فقط طرفین تشبیه باقی می ماند که به آن تشبیه فشرده ( بلیغ ) گفته می شود و حالا از اینجا به بعد تست های کنکور را خواهیم داشت.

مثال یک : بَلَم آرام چون قویی سبک بار ……………….. به نرمی بر سر کارون همی رفت

مشبه : بلم ( قایق) ….. ادات تشبیه : چون ….. مشبه به : قو ….. وجه شبه : به نرمی رفتن

مثال دو : گرت ز دست برآید چون نخل باش کریم ……………….. ورت به دست نیاید، چو سرو باش آزاد

مشبه: تو….. ادات تشبیه: چو ….. مشبه به: نخل ….. وجه شبه : کریم و بخشنده بودن

مثال سه : قهوه خانه گرم و روشن بود همچون شرم

مشبه : قهوه خانه ….. ادات تشبیه: همچون ….. مشبه به : شرم ….. وجه شبه : گرم و روشن

تشبیه فشرده ( بلیغ ) : زمانی اتفاق می افتد که در یک تشبیه، طرفین تشبیه را داشته باشیم، به عبارتی فقط مشبه و مشبه به آمده باشد که خود این نوع تشبیه به دو صورت وجود دارد با چند نکته کنکوری فوق مهم هم در ادامه اش :

  • 1: تشبیه بلیغ اسنادی: مشبه + مشبه به + فعل اسنادی : عشق اتش است، تو کوهی ، سروی
  • 2. تشبیه بلیغ اضافی ( اضافه تشبیهی) : مشبه به + کسره یا ی + مشبه : آتشِ هجران، کمندِ زلف

نکته کنکور : اضافه تشبیهی در معدود مواردی به صورت « مشبه + کسره یا یِ + مشبه به » می آید. یعنی مشبه، جلوتر از مشبه می آید
مانند : لبِ لعل ، قدِ سرو، رویِ ماه و …

نکته کنکور : درک تشبیه بلیغ نسبت به تشبیه کامل، سخت تر است، در کنکور نیز بیشتر از تشبیه بلیغ استفاده می شود

نکته کنکور : درک تشبیه بلیغ نسبت به تشبیه کامل، سخت تر است، در کنکور نیز بیشتر از تشبیه بلیغ استفاده می شود
به مثال های زیر توجه کنید:

  • این عشق آتشی است که جان مرا گرفت ………. داغی به دل نهاد و دلم زان نشان گرفت
  • تو بهاری، تو بتی، آتش جانی، سروی ………. من همان خاک رهم، آتش عشقت کفنم
  • هر چند زمین گیر بود دانه ی امید ………. دست کرم ابر گهربار بلند است
  • تا خرم غم عشقت، آویخته در دامن ………. کوته نظری باشد، رفتن به گلستان ها

نکته کنکور : بعضی از تشبیه های اسنادی، کمی سخت هستند و به دقت بیشتری نیاز دارند
مثال:
وصل، هجران است اگر دل ها ز یکدیگر جداست ………. هجر، باشد وصل اگر دل ها به هم پیوسته است

ادات تشبیه: چو ، چون، همچو، مثل، مانند، نظیر، به سان، به کردار، شبیه، به گونه ای که، آن سان که، به شیوه یِ، به طرزِ و ….

و فعل های « مانستن، ماند، گویی و گفتی» و موارد مشابه نیز می توانند ادات تشبیه باشند. همچنین کلماتی مانند « به رنگ، به جای، در حکم، در حق و … » نیز می توانند ادات تشبیه باشند و تشبیه بسازند . « آب در جای نور است »

«از عکس ریاحین او، پر زاغ چون دُم طاووس نمودی و در پیش جمال او دُم طاووس به پر زاغ مانستی».

بـا اهـل فنـا دارد هــــــر کس ســـر یـکرنگی بـایـد کـه بـه رنـگ شـــمع از رفتن ســـر خنـدد

نکته ی کنکوری فوق مهم : تشبیه ممکن است به صورت  یک واژه ی مشتق (وندی) و با پسوندهای شباهت مانند « وش، گون، ور، سا، آسا، دیس انه و … » آمده باشد

از سوی خانه بیامد خواجه اش ………. بر دکان بنشست فارغ، خواجه وش

نکته بسیار مهم : تشبیه ممکن است به صورت یک واژه ی مرکب آمده باشد که قسمت دوم، مشبه و قسمت اول مشبه به می باشد. مانند :

سیم تن، سروقد، شاه خصلت، درویش مسلک، گدامنش و …

ای ســـــیـ ـمتــن ســـــیــاه گــیســـــو از فـــکـــر ســـــرم ســـــیـــاه کـــردی
وقـتـی کــه چـارهی دل عشـــّــاق مـیکـنـی درد مـرا بــه نـیـم شـــکـرخـنــده چــاره کـن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

183143223400000002
درس اول زبان دهم
گرامر و رایتینگ زبان دهم : درس یک (3)
فهرست